Een grondwet crowdsourcen: een digitale utopie?

11 August 2011

Na de beurscrash die ook in IJsland in 2008 hard trof – de kreppa- , vonden de IJslanders dat het tijd werd om hun grondwet (Stjornlagarad) eens grondig aan te passen. Sinds hun afscheiding van Denemarken in 1944 was de grondwet slechts op een paar cosmetische punten aangepast. Eerder dit jaar werd besloten om deze nieuwe grondwet te crowdsourcen: via verschillende sociale media platformen (FaceBook, Twitter, YouTube en Flickr konden burgers vanuit huis meepraten en meedenken over de nieuwe grondwet. Een raad van 25 burgers ging daadwerkelijk aan de slag om de opzet voor de nieuwe Stjornlagarad te schrijven en gebruikte daarvoor de input van de burgers die meepraatten op de verschillende sociale media platformen. Voortgang van de grondwet werd bijgehouden op de website http://stjornlagarad.is/english/. Burgers die zich hadden geregistreerd met naam en adres konden ook via de website voorstellen aandragen die werden doorgestuurd naar de raad van 25 burgers.

Stjórnlagaráð afhending

Op 29 juli werd de nieuwe grondwet aan Ásta Ragnheidur Jóhannesdottir, de voorzitter van het IJslandse parlement, overhandigd. Voordat het IJslandse parlement (de Althingi) over de grondwet zal stemmen, zullen eerst alle IJslandse kiezers hun stem uitbrengen over de nieuwe grondwet. Hierbij kunnen ze kiezen om de grondwet aan te nemen of te verwerpen; inhoudelijke wijzigingen kunnen niet meer worden aangebracht.

De reacties op het crowdsourcing experiment zijn bijna overal positief: de meesten zien het als een fantastisch experiment waarbij burgers de kracht van sociale media kunnen gebruiken om werkelijk deel te nemen aan en invloed uit te oefenen op de democratie in hun land. Toch was mijn eerste reactie op Twitter “Ik hoop dat het hier in NL nooit gebeurt!” Dat leverde veel verbaasde reacties op omdat ik over het algemeen toch bekend sta als iemand die democratie, crowdsourcing een warm hart toedraag. Waarom dan toch de bedenking bij het crowdsourcen van een nieuwe grondwet?

Allereerst had ik zorgen over de vraag of alle burgers in een land wel uitgerust zijn om een dergelijke belangrijke, gecompliceerde materie op te zetten? Zijn hele grote groepen burgers met een hoge diversiteit gezamenlijk in staat om, over eigenbelang en politieke voorkeuren heen, voorstellen te maken en – vooral- beslissingen te nemen over de grondwettelijke basis van een land? Nu heeft IJsland 320.000 inwoners, zelfs naar Nederlandse maatstaven eerder de afmeting van een doorsnee stad dan een land. Niet dat de beslissingen minder belangrijk zijn, maar het lijkt me niet onredelijk te verwachten dat het eenvoudiger is consensus te bereiken met 320.000 mensen dan met 17 miljoen.

Het opzetten van een nieuwe grondwet of wijzigen van een bestaande grondwet gebeurt echter per definitie vaker in tijden van politieke en sociale onrust: of dat nu het gevolg is van een diepe (financiële) crisis, het ontstaan van een nieuw land, (IJsland) of een regiemwijziging (Tunesië en Hongarije). Een grondwet is bedoeld om de basis van een land te vormen voor decennia (al adviseerde Thomas Jefferson om de grondwet iedere generatie aan te passen!) Maar dan dringt zich bij mij wel de vraag op in hoeverre deze momentopname de inhoud van een grondwet beïnvloedt. Wordt een grondwet gekleurd door het actuele politieke klimaat als je het laat schrijven door burgers samen? Of juist minder? Is het voldoende om, in het IJslandse model, te kiezen voor een raad van 25 zorgvuldig gekozen burgers die uiteindelijk aan de hand van de input, gezamenlijk beslissen welke inhoud in de grondwet wordt opgenomen?

Ten tweede vraag ik me ook af of je voldoende recht doet aan inspraak als het proces voornamelijk online plaatsvindt? Hoe zorg je ervoor dat “alle” – of in ieder geval zoveel mogelijk – burgers bij het schrijven betrokken raken? Ook de burgers die weinig online zijn, geen FaceBook account hebben of die niet gewend zijn om online diepgaande discussies te voeren over inhoudelijke onderwerpen? En – niet onbelangrijk – hoe zorg je voor waardevolle, inhoudelijk relevante bijdragen?

Ik heb echt een probleem met het gebruik van platformen als FaceBook en Twitter die volgens mij slecht geschikt zijn voor een democratisch besluitvormingsproces. Het is op beide platformen onmogelijk om discussies bijvoorbeeld goed te ordenen. De ingebrachte voorstellen of tegenwerpingen zijn snel slecht (of geheel niet) zichtbaar of vindbaar waardoor het lastig, zo niet onmogelijk wordt de voortgang van een discussie over een onderwerp te volgen en hieraan deel te nemen. In het geval van Twitter zullen deze bijdragen zelfs in zeer korte tijd (week à tien dagen) volledig verdwenen zijn als ze niet allemaal worden gearchiveerd door iemand. Het geeft in ieder geval aan dat een werkelijk goed werkend crowdsourcingstool met de mogelijkheid om discussies per onderwerp te ordenen, reactiemogelijkheden en inzicht in het verloop van het gevoerde proces (welke voorstellen, wijzigingen zijn gedaan en welke zijn overgenomen) onontbeerlijk is. Tot slot zijn m.i. commerciële (en Amerikaanse) platformen met eigen regels over inhoud, privacy en anonimiteit en onlogische filters simpelweg moreel niet goed voor iets dat zo belangrijk is als het schrijven van een grondwet voor een onafhankelijke natie.

Volgens mij is het niet onmogelijk om een goede grondwet te schrijven met input van burgers, ik ben ook niet standaard tegen. Ik zie echter nog wel heel veel onderwerpen waar ik op dit moment mijn vraagtekens bij zet. Ik ben echter niet tegen openheid en transparantie, of tegen crowdsourcing. Ik denk echter wel dat het belangrijk is richtlijnen en randvoorwaarden op te stellen waaraan dit democratische proces zou moeten voldoen. Welke dat zijn? Misschien moeten we dat hier op ambtenaar 2.0 eens met elkaar crowdsourcen!!

Tweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+Share on LinkedInBuffer this pageEmail this to someonePrint this page

Leave a Reply